Wat is SOLK volgens de huidige inzichten?

SOLK staat voor Somatisch Onvoldoende verklaarde Lichamelijke Klachten. Dat is een hele vreemde term voor klachten die wél serieus onderzocht worden. ‘Somatisch’ is gewoon een ander woord voor lichamelijk en derhalve staat in deze term dat het gaat om lichamelijke klachten waar geen lichamelijke verklaring voor is. In het gangbare medische (lichaam/geest) model kun je dit dan interpreteren als ‘lichamelijke klachten die een psychische oorsprong hebben’.

In het onderzoek naar SOLK vind je dit wel terug, maar lang niet altijd. Er is ook veel onderzoek en theorie naar lichamelijke, of fysiologische verklaringen. De ultieme verklaring is er echter nog niet. Maar dat komt ook doordat het hier niet gaat om een homogeen klachtenbeeld. Derhalve kunt u het gevoel hebben dat men weliswaar SOLK heeft gezegd met betrekking tot uw klachten, maar dat men eigenlijk bedoeld ‘psychisch’. Bijvoorbeeld doordat u psychologische hulp krijgt aangeboden of de suggestie krijgt aangereikt dat u ‘ermee moet leren leven’.

Veel centra voor SOLK bieden vooral psychologische hulp, hoewel er ook aanbieders zijn die u helpen bij activering of bij pijnbestrijding.

Hoe ik tegen SOLK aankijk

Om te beginnen: veel klachten en syndromen kunnen bedoeld worden als men het over SOLK heeft. Wat is ga schrijven heeft niet betrekking op al deze vormen. Maar het heeft wel betrekking op veel van deze patronen.

Infecties
Pijn, spanningen en vermoeidheid kunnen ontstaan als onderdeel van infecties. Dat is bijvoorbeeld al het geval bij griep. Niemand die het dan SOLK noemt; het gaat om een duidelijk beschreven aandoening met detecteerbare ziektekiem die de genoemde verschijnselen als bijwerkingen heeft.  Er zijn ook virale infecties die veel  ongemerkter verlopen als griep, maar die wel ook leiden tot pijn en/of vermoeidheid. ‘Pfeiffer’ is daar een voorbeeld van. Deze verborgen infecties kunnen aanleiding zijn voor wat men dan later SOLK noemt..

Spieroverbelasting
Echter kunt u ook pijn krijgen (of moe worden) zonder de aanwezigheid van een ziektekiem[1]. Daarvoor zijn veel verklaringen, die bijna allemaal zijn terug te voeren op een vorm van overbelasting. Het is echter niet een overbelasting die plotseling ontstaat, maar geleidelijk.

Een voorbeeld van zo’n overbelasting is spieroverbelasting. Die kan plotseling plaatsvinden, bijvoorbeeld bij uitglijden. Dat levert dan een blessure op (spierverrekking of spierscheur) die meestal binnen niet al te lange tijd geneest. Maar de spierblessure kan ook geleidelijk ontstaan, wat bijvoorbeeld het geval is bij ‘RSI’; hierbij krijg je pijn in de arm en/of nek doordat je langdurig of vaak in een zelfde ongunstige houding zit. De spier wordt steeds een beetje ongunstig belast en gaat pas na een tijd (weken, maanden) pijn doen.

Spierblessures die geleidelijk ontstaan zijn subtieler en genezen moeilijker. Dat is niet psychisch, maar komt door een opeenstapeling van neurofysiologische en endocriene (hormonen) processen

Bijvoorbeeld doordat de pijnzenuwen zelf een soort ontstekingsreactie gaan vertonen[2]. Bovendien gaat het niet om een eenmalige gebeurtenis bij deze geleidelijke overbelasting, maar om aangeleerd gedrag. Naast een aanpak van de spieren/pezen en zenuwen moet je ook leren -in dit geval- om anders te gaan zitten en werken…

Andere vormen van overbelasting: stress
Analoog aan spieroverbelasting kun je ook andere systemen geleidelijk overbelasten. Dit is aangetoond voor de ademhaling, het afweersysteem, allerlei zenuwbanen, hele zenuwsystemen, hormoonorganen (adrenaline, cortisol![3]) en zelfs het brein of breinfuncties (concentratie !). En analoog aan geleidelijk ontstane pijn levert dit meer subtiele én meer hardnekkige klachten op.

Bij al deze vormen van overbelasting speelt stress een rol. Niet perse negatieve stress. Ik bedoel het hier als hét activeringsmechanisme om (leuke én niet-leuke) taken te verrichten. Van het te lang spelen van video-games kan je ook flink (lichamelijk!) overbelast  raken

  Chronisch: teveel stress geeft een ontregelde fysiologie
Hét kenmerk van SOLK is dat het chronisch is: het gaat niet vanzelf over. De klachten duren weken, maanden, zelfs jaren. Soms ontstaan de klachten wél plotseling (b.v. door een virusinfectie of een trauma), maar blijven de klachten hangen, veel langer dan men zou verwachten. Ook voor het chronisch-zijn van deze klachten zijn veel verklaringen beschreven. Ook hele plausibele. Bij het in stand houden van de klachten spelen zeker ook mentale factoren een rol. Dat is bijna onvermijdelijk. Echter ook overkomelijk.

De basis van het aanhouden van klachten speelt zich echter af in fysiologische mechanismen. Het zijn de mechanismen die een rol spelen bij aanpassing aan omstandigheden. Dit aanpassingsysteem (ander woord voor het stresssyteem) is heel complex en deels ook persoonlijk. Hartkloppingen, transpiratie, spierspanning, veranderingen in de doorbloeding van spieren en organen, de pupillen, aandacht en emoties en veel meer kunnen uitingen zijn van die aanpassing.

Iedere situatie (bijvoorbeeld het oversteken van een drukke weg) vraagt om fysieke aanpassing. Na het veilig bereiken van de overkant zullen deze aanpassingsreacties weer dempen. Bij SOLK zie je vrijwel altijd dat deze reacties, deels, niet dempen. Delen van het lichaam én het brein blijven té alert (of raken juist uitgeput!). De reacties zijn niet meer in overeenstemming met de situatie.

Bij RSI betekent dit dat de arm of nek pijn blijft doen ook na het werk en in het weekend. Bij slapeloosheid blijft het brein te actief als je eigenlijk wilt slapen. Bij hyperventilatie blijf je snel en/of diep ademen ook al zit je veilig binnen etc.

Aangetoond is dat dit aanhouden van de spanning of alertheid te maken heeft met teveel stresshormonen  in het bloed (adrenaline, cortisol) ook als de situatie er niet meer om vraagt. Óf de hormoonproduktie raakt uitgeput.. In beide gevallen voel je je niet meer jezelf. Je blijft moe, gespannen,  kortademig,  duizelig, emotioneel, angstig etc, ook als je tot rust probeert te komen.

Doordat je klachten aanhouden ontstaat nieuwe ongerustheid of ergernis. Dát is dan weer een nieuwe stressbron. Je komt in een vicieuze cirkel terecht.

Vermoeidheid
Vermoeidheid of uitputting speelt bij de meeste vormen van SOLK een grote rol. Uit het onderzoek zal moeten blijken of dit komt  door slaapgebrek of onderdeel is van de algehele ontregeling. Stresshormonen kunnen te actief zijn of juist niet actief genoeg (de zg bijnier-uitputting). Energiemanagement zal een onderdeel van de aanpak moeten zijn: leren niet te veel te doen, maar zeker ook niet te weinig.

  Lichaam en geest
Bij SOLK is het onderscheid tussen lichaam en geest niet houdbaar. SOLK-klachten zijn niet psychisch, maar evenmin blijven psychische aspecten bij het ontstaan en/of het in stand houden buitenspel. Samenvattend zou je kunnen zeggen dat je lichaam, buiten je wil om ontregeld is geraakt, waarbij het gaat om weer vat te krijgen op deze processen. Je moet deze processen dan wel herkennen, erkennen (accepteren) en relativeren, maar ook lichamelijke aanpassingen doen.

Biofeedback

Via biofeedback kun je vrij eenvoudig psychofysiologische metingen doen. Aan de hand van een aantal meetbare verschijnselen kun je vaststellen of het lichaam goed tot rust kan komen.   Voorbeelden van deze verschijnselen zijn de ademhaling, de hartslag, transpiratie en spierspanning. Als er inderdaad sprake is van ontregeling van het hormoonmechanisme en autonome zenuwstelsel is dat goed te meten. Maar ook kun je leren om de kwaliteit van je  rust (en dus herstel) te verbeteren. Je ziet wat het effect is van een ademoefening of meditatie.

De metingen via biofeedback zijn voor mij onmisbaar om de mate van onrust te kunnen vaststellen en voor jou om te leren inzien dát én hoe je invloed kunt hebben op anders onbewust verlopen processen. Met biofeedback kun je de cirkel doorbreken.

[1] Één van de valkuilen bij SOLK is dat er wél een ziektekiem is (geweest) maar dat deze niet of nauwelijks bewust is geweest. Formeel is het dan eigenlijk geen SOLK meer, maar dan moeten er nog wel sporen zijn van die ziektekiemen..

[2]  Er zijn 1000en artikelen die hierover gaan. Bijvoorbeeld https://www.webmd.com/brain/nerve-pain-and-nerve-damage-symptoms-and-causes#1 of https://www.neuromodulation.com/fact_sheet_neuropathy   of http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/395348.stm of https://www.medicalnewstoday.com/articles/176443.php

[3] Een ander hormoonsysteem dat overbelast kan raken is het insuline-systeem. Door verkeerd eten (en aanleg) kun je dan een type suikerziekte ontwikkelen (diabetes type 2). Doordat dit een heel herkenbaar en veelvoorkomende en goed meetbare afwijking is noemt men dit geen SOLK. En trouwens ook de meeste hart- en vaataandoeningen zou je een door geleidelijk overbelasting ontstane afwijking kunnen noemen